Euro.html



Ten artykuł dotyczy waluty części krajów Unii Europejskiej. Zobacz też: EURO – europejski turniej piłki nożnej.

Graficzny symbol euro

Euro (znak: €, kod ISO 4217: EUR) – europejska waluta wprowadzona w miejsce walut narodowych. Prawny środek płatniczy w 15 krajach Unii Europejskiej i sześciu innych krajach poza jej obszarem, liczących łącznie ponad 320 mln Europejczyków. Waluta euro używana jest także w większości terytoriów zależnych Francji.

Strefa euro (Euroland; Euroobszar; obszar euro) jest tworzącą unię walutową wspólną przestrzenią unijnych państw, które wprowadziły euro jako swoją walutę, gdzie Europejski Bank Centralny prowadzi niezależną politykę pieniężną.

Włączając obszary, w których waluty związane są z euro, na blisko 500 milionów ludzi w świecie - euro ma bezpośrednie oddziaływanie.

Wraz z obiegiem ponad 610 miliardów ^[1] euro w grudniu 2006r. (na równi z 802 miliardami dolarów amerykańskich - w tym samym czasie) euro jest walutą o najwyższej wartości gotówkowej w świecie. ^[2]

edytuj Utworzenie waluty euro

Pierwsze plany utworzenia Unii Walutowej pojawiły się już w latach 60. XX wieku, lecz dopiero w latach 70. opracowano plan wprowadzenia wspólnej waluty, a w 1979 roku powstał Europejski System Walutowy. W 1986 ECU zostało trzecią walutą na świecie, w której emitowano obligacje międzynarodowe. Ostateczna decyzja o utworzeniu wspólnej waluty Unii Europejskiej zapadła w ramach traktatu z Maastricht, który powoływał do życia Unię Gospodarczą i Walutową. W grudniu 1995 roku w Madrycie wspólnej walucie nadano nazwę euro. Ustanowiono też system TARGET – system automatycznych przeliczeń walut narodowych na euro. 1 stycznia 1999 nastąpiła inauguracja euro w transakcjach bezgotówkowych, a od 1 stycznia 2002 wprowadzono tę walutę w formie gotówkowej w dwunastu państwach UE (oprócz Wielkiej Brytanii, Szwecji i Danii). 1 lipca 2002 ostatecznie wycofano z obiegu waluty narodowe 12 krajów, które przystąpiły do strefy euro. Rozszerzenie strefy euro nastąpiło 1 stycznia 2007 roku, gdy tolar słoweński został zastąpiony przez euro, a następnie 1 stycznia 2008, gdy euro zastąpiło funt cypryjski i lirę maltańską.

edytuj Kryteria konwergencji

Aby wejść do strefy euro, należy spełnić wcześniej ścisłe kryteria konwergencji takie jak:

• inflacja nie wyższa niż o 1,5 pkt% od średniej stopy inflacji w trzech krajach UE, gdzie inflacja jest najniższa (3,0% wg danych za marzec 2007 r.)
• dług publiczny nieprzekraczający 60% PKB
• deficyt budżetowy nie wyższy niż 3% PKB
• długoterminowe stopy procentowe nieprzekraczające o więcej niż o 2 p.p. średniej stóp procentowych w 3 krajach UE o najniższej inflacji (6,4% wg danych za marzec 2007 r.)
• stabilny kurs wymiany waluty w ciągu ostatnich 2 lat – wahania kursów walut nie mogą przekroczyć +/- 15% do ustalonej początkowo wartości (wprowadzenie waluty do Mechanizmu Kursów Walutowych ERM II)

edytuj Strefa euro

Zobacz więcej w osobnym artykule: strefa euro.

W chwili obecnej członkami Unii Gospodarczej i Walutowej jest 15 z 27 krajów członkowskich Unii Europejskiej (Austria, Belgia, Cypr, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Malta, Niemcy, Portugalia, Słowenia, Włochy), a ponadto 3 inne kraje (Monako, San Marino, Watykan). W kolejnych 3 krajach euro jest walutą bez członkostwa w Unii Gospodarczej i Walutowej (Andora, Czarnogóra, Kosowo).

edytuj Wymiana walut narodowych na euro

edytuj W roku 2002

Początkowo waluta ta była tylko międzybankową walutą rozliczeniową i nie znajdowała się w normalnym obiegu. 1 stycznia 2002 r. nastąpiło zastąpienie walut państw członkowskich strefy euro monetami i banknotami euro, co było największą przeprowadzoną dotąd na świecie jednorazową operacją walutową. Cała akcja wymiany walut zakończyła się 1 lipca 2002 roku, kiedy to waluty narodowe państw strefy euro zostały całkowicie wycofane. Kursy między walutami narodowymi, które miało zastąpić euro zostały zamrożone 1 stycznia 1999.

Przeliczniki wg których 1 stycznia 2002 r. wymieniono na euro waluty narodowe (za 1 euro):

• 13,7603 szylingów austriackich (ATS)
• 40,3399 franków belgijskich (BEF)
• 1,95583 marek niemieckich (DEM)
• 166,386 peset hiszpańskich (ESP)
• 5,94573 marek fińskich (FIM)
• 6,55957 franków francuskich (FRF)
• 340,750 drachm greckich (GRD)
• 0,787564 funtów irlandzkich (IEP)
• 1936,27 lirów włoskich (ITL)
• 40,3399 franków luksemburskich (LUF)
• 2,20371 guldenów holenderskich (NLG)
• 200,482 escudos portugalskich (PTE).

Wymianie uległo 4,5 biliona euro w gotówce, oraz przeliczono waluty narodowe na ponad 10 bilionów euro na kontach bankowych na całym świecie.

edytuj W roku 2007

1 stycznia 2007 r. do strefy euro weszła Słowenia, wymieniając swoją walutę według kursu za 1€:

• 239,640 tolarów słoweńskich (SIT).

edytuj W roku 2008

1 stycznia 2008 r. do strefy euro weszły Cypr i Malta. Kurs wymiany za 1€ :

• 0,585274 funtów cypryjskich (CYP)
• 0,429300 liry maltańskiej (MTL)

edytuj W roku 2009

1 stycznia 2009 r. do strefy euro wejdzie Słowacja. Kurs wymiany za 1€ :

• 30,126 koron słowackich (SKK)

edytuj Mechanizm ERM II

Mechanizm ERM II został przyjęty przez następujące państwa:

•  Dania (od 1999 r.)
•  Estonia (od 2004 r.)
•  Litwa (od 2004 r.)
•  Łotwa (od 2005 r.)
•  Słowacja (od 2005 r.)

edytuj Emisja euro

Banknoty euro są drukowane pod bezpośrednią kontrolą Europejskiego Banku Centralnego (w 12 różnych drukarniach) i mają jednolity wygląd we wszystkich krajach

Monety są produkowane przez mennice poszczególnych krajów. Monety mają jednakowy kształt, jednakowy materiał i jednakowy wygląd awersu (wspólna strona).

• Na awersach od 1 do 5 eurocentów przedstawiono Zachodnią Europę na mapie świata. Zaznaczono wszystkie kraje, również te, które nie należą do Unii.
• Na pierwszej wersji awersach monet od 10 do 50 eurocentów przedstawiono 15 poszczególnych krajów członkowskich UE w pewnej odległości od siebie, w tym nie należących do strefy euro: Danii, Szwecji i Wielkiej Brytanii.
• Na pierwszej wersji awersach monet o wartości 1 i 2 euro, kraje UE-15 złączone są w jedną całość, co odzwierciedla dewizę Jedności w różnorodności.
• Od 2007 roku wprowadzano nowe monety. Monety od 10 centów do 2 euro są z awersem przedstawiającym bez granic większą część Europy, zachowując awersy monet od 1 do 5 eurocentów, na których pod lupą widać, że nowe kraje członkowskie nie są częścią zaznaczonego obszaru.

Rewersy (strona narodowa) natomiast są inne w każdym z krajów, które decydują jakie symbole są tam zamieszczone (przy czym monety euro bez względu na stronę narodową są prawnym środkiem płatniczym na terenie całej strefy euro. Tzn, że sklepy czy banki na terenie danego kraju nie mają prawa do odmowy przyjęcia monet wybitych w innych krajach.) Istnieją także srebrne monety 10 euro, które są wprawdzie prawnym środkiem płatniczym, ale ze względu na ich wartość kolekcjonerską raczej nie są spotykane w sklepach.

Dystrybucją banknotów i monet zajmują się poszczególne banki centralne krajów strefy euro pod ścisłą kontrolą Europejskiego Banku Centralnego.

edytuj Euro w Polsce

Według pierwotnych planów Ministerstwa Finansów^[3] Polska miała być gotowa do wejścia do strefy euro w 2009 r., co jednak przełożono do (co najmniej) 2012 r. Przyjmując za obowiązujący zaktualizowany program konwergencji Polska nie spełni co najmniej do 2009 roku wyznaczonych kryteriów. Zgodnie z decyzją Eurostatu o klasyfikowaniu środków przekazywanych do OFE poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych deficyt w 2008 roku przekroczy 3% i wyniesie 3,7% PKB.

Na mocy § 11 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 września 2007 r. w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych (Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1178) również w Polsce można używać euro do rozliczeń, w których jedną stroną jest konsument i odbiorca usług (np. w sklepie, u fryzjera).

Po wygranych wyborach parlamentarnych w 2007, Platforma Obywatelska zapowiedziała^{potrzebne źródło}, że Polska będzie starać się jak najszybciej spełnić kryteria spójności, aby wejść do strefy euro już w 2012 lub 2013 roku. W późniejszych wypowiedziach Prezes Rady Ministrów Donald Tusk zapowiedział, że Polska wejdzie do strefy euro już w 2011 r.^[4][5] Wcześniej premier zapowiedział, że nie odbędzie się referendum w sprawie wejścia Polski do strefy euro^{potrzebne źródło}. 16 września 2008 r. premier Tusk wspólnie z RPP i NBP potwierdzili zamiar spełnienia w 2011 r. przez Polskę kryteriów wejścia Polski do strefy euro.

edytuj Euro w innych krajach

Moneta o nominale 1 euro wytłaczana do roku 2006

Pojawiające się natomiast na rynku numizmatycznym tzw. "próbne monety euro" z Danii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Polski (istnieją nawet dwa warianty – bite na Słowacji na zlecenie polskich kupców numizmatycznych oraz w Wielkiej Brytanii na zlecenie firmy zagranicznej) i innych krajów wstępujących do Unii Europejskiej są produktem prywatnym, od których banki emisyjne (w tym Narodowy Bank Polski) zdecydowanie się odcinają; nie przeszkadza to jednak w handlu tymi monetami po dosyć wygórowanych cenach. Istnieją nawet "próbne monety euro" ze Szwajcarii, która do Unii nie należy, a nawet Szkocji i Padanii.

Euro jest też oficjalną walutą w Czarnogórze i Kosowie. Zależny od euro jest także kurs marki transferowej, oficjalnej waluty Bośni i Hercegowiny (stały przelicznik 1 EUR = 1,95583 MK).

Począwszy od 2007 roku, euro stało się oficjalnym środkiem płatniczym w Słowenii, a w 2008 na Cyprze i Malcie. Słowacja wprowadza euro 1 stycznia 2009 r., Litwa planuje w 2010 r., Estonia w 2011 ^[6] roku, a pozostałe kraje UE najwcześniej w 2012 r.

Euro jest również środkiem płatniczym w większości terytoriów zamorskich Francji, między innymi: w położonym przy kanadyjskim wybrzeżu St-Pierre-et-Miquelon w Ameryce Północnej, oraz Gujanie Francuskiej w Ameryce Południowej. Euro nie używają natomiast francuskie terytoria zależne na Oceanie Spokojnym.

edytuj Nominały euro i eurocentów

1 eurocent

Oficjalnym, trzyliterowym kodem euro (według ISO) jest EUR.

edytuj Znak graficzny euro

Oficjalna konstrukcja znaku graficznego euro

Unia Europejska na skróty
• Agencje UE • Członkowie • Edukacja • Ekonomia • Euro • Historia • Języki • Kultura	• Obywatelstwo • Polityka • Poziom życia • Rozszerzenia • Społeczeństwo • Statystyka • Struktura • Wojsko

Komisja Europejska zadecydowała o kształcie symbolu euro. Znak graficzny euro jest grecką literą ε (epsilon) przeciętą dwiema równoległymi liniami. Symbolizuje ona korzenie cywilizacji europejskiej, próby zintegrowania naszego kontynentu i zapewnienia stabilizacji wewnętrznej. Niektórzy dopatrują się również w symbolu euro wyzwania dla dolara amerykańskiego, dla którego charakterystyczną cechą są dwie pionowe linie.

edytuj Znak € na klawiaturze

W systemach operacyjnych rodziny Microsoft Windows, na większości klawiatur komputerowych (w tym polskiej i innych środkowoeuropejskich), znak € (euro) można wpisać przy włączonej klawiaturze numerycznej (klawisz Num Lock), wpisując przy wciśniętym lewym klawiszu Alt kolejno cyfry 0, 1, 2, 8 (Alt + 0128 = €). Ta sama metoda działa w przypadku prawie wszystkich innych europejskich ustawień regionalnych (bałtycki, grecki, turecki i zachodnioeuropejski) oraz w przypadku ustawień arabskich i hebrajskiego, wyjątkiem są ustawienia regionalne używające cyrylicy – w tym wypadku należy wprowadzić cyfry 0, 1, 3, 6 (Alt + 0136 = €). W przypadku klawiatury polskiej programisty (najpowszechniej używanej w Polsce) i niektórych innych układów klawiatury również wciśnięcie lewego lub prawego klawisza Alt (zwanego inaczej AltGr) i litery U da taki wynik (Alt + U = €), w innych kombinacją taką może być AltGr + E, AltGr + 4 albo AltGr + 5 (w obu ostatnich przypadkach chodzi o klawisze standardowo oznaczone 4/$ i 5/% na głównej klawiaturze, nie cyframi 4 i 5 na numerycznej). ^[7] Obsługa euro w systemach Windows 95 i NT 4 uzależniona jest od instalacji łaty.

W przypadku niektórych programów można wpisać ciąg 20AC, a następnie wcisnąć klawisze lewy Alt i x. 20AC to szesnastkowy numer pozycji, na której znak € umieszczony jest w unikodzie. Inne programy pozwalają wstawić znak ten kombinacją lewy Alt i 8364 (wpisanych z klawiatury numerycznej): Alt + 8364 = €. 8364 to dziesiętny numer pozycji, na której znak € umieszczony jest w unikodzie.

W systemie Mac OS X, stosując układ klawiatury polski programisty, znak ten można uzyskać kombinacją klawiszy Alt i cyfry 3 (ALT+3=€). W układzie polskim maszynisty odpowiadającą kombinacją klawiszy jest Alt i cyfra 4.

Ponieważ znak € jest stosunkowo często stosowanym symbolem waluty, na klawiaturach niektórych nowych komputerów (np. laptopów) jest on nadrukowany na klawiszu 4/$ lub 5/%. Sugeruje to użycie kombinacji AltGr + 4 lub AltGr + 5, efekt zależy jednak od użytego sterownika klawiatury.

edytuj Zobacz też

• ECU
• Europejski System Walutowy

edytuj Linki zewnętrzne

Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:

Definicja słownikowa w Wikisłowniku
Cytaty w Wikicytatach
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Wiadomości na Wikinews

• Aktualny kurs euro (EUR) z Yahoo
• Tabela kursów kupna i sprzedaży walut (NBP)
• EUROPEJSKI BANK CENTRALNY
• Czy "euro" należy odmieniać jako wyraz?

edytuj Przypisy

1. ↑ Tysiąc milionów
2. ↑ Euro notes cash in to overtake dollar (po angielsku). Financial Times, 2006-12-27. [dostęp 2007-05-04].
3. ↑ Informacje podane w dniu 8 lutego 2006 r.
4. ↑ Orędzie za 10 tysięcy - taniej niż w TVP TVN24, 2008-05-05
5. ↑ Premier: Polska wejdzie do strefy euro w 2011 r. Onet.pl, 2008-05-05. Ponadto wypowiedź z 10 września 2008 r.
6. ↑ Alcohol and tobacco tax to rise in Estonia next year Helsingin Sanomat, 2007-05-25
7. ↑ Strona Microsoftu: Jak uzyskać symbol euro używając różnych układów klawiatur (należy kliknąć na How do I access the euro symbol?)

p • d • e

Waluty Europy

Unia Europejska	euro • korona duńska • korona szwedzka • funt szterling • korona czeska • korona słowacka • forint węgierski • złoty polski • lit litewski • łat łotewski • korona estońska • lew bułgarski • lej rumuński • funt gibraltarski
Europa Zachodnia	frank szwajcarski • korona norweska • korona islandzka • korona Wysp Owczych • funt manx • funt Jersey • funt Guernsey
Europa Wschodnia	rubel • hrywna ukraińska • rubel białoruski • lej mołdawski • rubel naddniestrzański
Bałkany	denar macedoński • kuna chorwacka • dinar serbski • bośniacka marka zamienna • lek albański • nowa lira turecka
Zakaukazie	dram armeński • manat azerbejdżański • lari gruziński
kursywą zaznaczone regiony autonomiczne suwerennych państw posiadające własne waluty

 

p • d • e

Waluty Afryki

Afryka Północna	dinar algierski • funt egipski • dinar libijski • ugija mauretańska • dirham marokański • dinar sudański • dinar tunezyjski
Afryka Środkowa	kwanza angolska • frank burundyjski • frank CFA (Kamerun, Republika Środkowoafrykańska, Czad, Kongo, Gwinea Równikowa, Gabon) • frank kongijski • frank rwandyjski
Afryka Zachodnia	escudo zielonoprzylądkowe • dalasi gambijskie • cedi ghańskie • frank gwinejski • dolar liberyjski • naira nigeryjska • dobra Wysp Świętego Tomasza i Książęcej • sierraleoński leone • frank CFA (Benin, Burkina Faso, Wybrzeże Kości Słoniowej, Gwinea Bissau, Mali, Niger, Senegal, Togo)
Afryka Wschodnia	frank komoryjski • frank dżibutyjski • nakfa erytrejska • birr etiopski • szyling kenijski • rupia seszelska • szyling somalijski • szyling Somalilandu • szyling tanzański • szyling ugandyjski
Afryka Południowa	pula botswańska • euro (Reunion, Majotta) • loti sotyjskie • kwacha malawijska • ariary malgaski • rupia maurytyjska • metical mozambijski • dolar namibijski • funt Świętej Heleny • południowoafrykański rand • lilangeni Swazilandu • kwacha zambijska • dolar Zimbabwe

 

p • d • e

Waluty Ameryk

Ameryka Północna	dolar bermudzki • dolar kanadyjski • korona duńska (Grenlandia) • euro (Saint-Pierre i Miquelon) • dolar amerykański
Ameryka Środkowa	dolar Belize • colón kostarykański • quetzal gwatemalski • lempira honduraska • peso meksykańskie • córdoba nikaraguańska • balboa panamska • dolar amerykański (Salwador)
Karaiby	florin arubański • dolar bahamski • dolar Barbadosu • dolar kajmański • peso kubańskie • peso kubańskie wymienialne • peso dominikańskie • dolar wschodniokaraibski (Antigua i Barbuda, Dominika, Grenada, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny) • euro (Gwadelupa, Martynika, Saint-Barthélemy, Saint-Martin) • gourde haitański • dolar jamajski • gulden antylski • dolar Trynidadu i Tobago • dolar amerykański (Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Portoryko, Turks i Caicos, Amerykańskie Wyspy Dziewicze)
Ameryka Południowa	peso argentyńskie • boliviano boliwijskie • real brazylijski • peso chilijskie • peso kolumbijskie • euro (Gujana Francuska) • funt falklandzki • dolar gujański • guaraní paragwajski • sol peruwiański • dolar surinamski • dolar amerykański (Ekwador) • peso urugwajskie • bolivar wenezuelski

 

p • d • e

€ Strefa euro €

Członkowie UGiW i UE	Austria • Belgia • Cypr • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Malta • Portugalia • Luksemburg • Niemcy • Słowenia • Włochy
Członkowie UGiW spoza UE	Monako • San Marino • Watykan
Pozostałe państwa spoza UE	Andora • Czarnogóra • Kosowo

 

p • d • e

Monety euro

Austria • Belgia • Cypr • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Luksemburg • Malta • Monako • Niemcy • Portugalia • San Marino • Słowenia • Watykan • Włochy
Pozostałe państwa (w nawiasach podano przewidywany rok przystąpienia do strefy euro):
Bułgaria (2012) • Czechy (2012) • Estonia (2011) • Litwa (2010) • Łotwa (2012) • Polska (2011 lub 2012) • Rumunia (2014) • Słowacja (2009) • Węgry (2012)

 

p • d • e

Jednostki monetarne zastąpione przez euro

Drachma grecka • Escudo portugalskie • Frank belgijski • Frank francuski • Frank luksemburski • Funt cypryjski • Funt irlandzki • Gulden holenderski • Lir włoski • Lira maltańska • Marka fińska • Marka niemiecka • Peseta hiszpańska • Szyling austriacki • Tolar słoweński