WikiPortallus: Chełmno.html

Chełmno (niem. Culm, Kulm ) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. Miasto leży 40 km na północ od Torunia. W pobliżu most przez Wisłę na drodze międzynarodowej 1 E75 Cieszyn - Gdańsk. Historyczne centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla - głównie wielkopłytowe - na wschód i południe od niego. Miasto jest stolicą historyczno-geograficznego regionu Ziemia Chełmińska. Łącznie z Toruniem jest najstarszym miastem tego obszaru i jednocześnie w północnej Polsce (prawa miejskie - tzw. chełmińskie, w 1233 r.).

edytuj Struktura powierzchni

edytuj Demografia

Według danych z roku 2005⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1541,80 zł.

edytuj Historia

Nazwy miejsc wyróżniających się z otaczającego krajobrazu posiadają od niepamiętnych czasów swoje nazwy. Nadwiślańskie wzgórze koło dzisiejszego miasta Chełmno miało taką starożytną nazwę Kulm pochodzenia starogermańskiego. Staronordyckie „kúla” oznacza „wzgórze” lub wyróżniające się wzniesienie zauważalne na pozostałej części równiny. Według Antona Englerta, archeologa Muzeum Łodzi Wikingów w Roskilde, nazwa "Kulm" wywodzi się jeszcze z czasów IX-XII, kiedy to często odwiedzali południowe wybrzeże Bałtyku skandynawscy żeglarze i kupcy.

Podróże Wikingów sięgały dowodnie do starego portu pruskiego Truso.^[1] oraz prowadziły w górę Wisły. Obecność Wikingów jest dostatecznie szeroko zaznaczona zabytkami z dzisiejszych badań archeologicznych w okolicy starego Chełmna.

Ksiądz Stanisław Kujot zapisał że: [...]...Lud okoliczny przerobił nazwę Culmsee na Chełmżę...[...]^[2]. Zastanawiająca jest ta zbieżność również polskich nazw, bo przecież podobnie po polsku brzmi przeróbka Culm na "Chełmno". Trzeba zatem pogodzić się z dwoma podobnymi nazwami, wszak to ziemia chełmińska.

Chełmno już od wczesnego średniowiecza było grodem, leżącym na prastarej drodze łączącej grody kultury łużyckiej, drodze, która ma co najmniej 2500 lat w miejscu dzisiejszej wsi Starogród. (Patrz również: Stara droga w Chełmży, Grodzisko słowiańskie w Słupsku). Zaistnienie chęci budowy katedry w tym miejscu potwierdzone odkryciem pozostałości bazyliki romańskiej z XI wieku mówi o specjalnej ważności miejsca w okresie wczesnochrześcijańskim. Grodzisko kultury łużyckiej, potem zasiedlenie tego miejsca przez Słowian istniejące tu cmentarzyska w pobliskim Kałdusie dają potwierdzenie na strategiczny punkt w starożytności. W XI-XII w. Chełmno pełniło funkcję grodu kasztelańskiego. Miasto to w 1228 Zakon Krzyżacki wybrał na stolicę ziemi chełmińskiej, w latach 1230-1250 było głównym miastem zakonu i siedzibą I Komturii), a 1236-1251 siedzibą diecezji chełmińskiej. 28 XII 1233 roku łącznie z Toruniem otrzymało prawa miejskie (odnowione po pożarze w 1251), które stały się wzorem dla lokacji około 200 miast wschodniopomorskich i mazowieckich. W tym czasie miasto nosiło także przyjętą przez Niemców nazwę Kulm (łac. Culm). W połowie XIII wieku przeniesione na obecne miejsce. Odtąd rozpoczął się największy rozwój miasta, które "wstąpiło" do Hanzy, jednak nie zyskało tak dużego znaczenia jak Toruń. Od 1466 na mocy II pokoju toruńskiego miasto pozostało w granicach Prus Królewskich. Od 1473 i ponownie, reaktywowane po upadku, od 1692, działała tutaj Akademia Chełmińska, szkoła średnia, która współpracowała z Akademią Krakowską. W XVIII wieku Chełmno podupadło, w 1772 znalazło się w zaborze pruskim. Od 1806 w Księstwie Warszawskim, 1815 w Prusach (Wlk. Ks. Poznańskie), 1817 w Prusach Zach.

edytuj Zabytki

Chełmno jest wyjątkowo bogate w zabytki, zachowało się tutaj pięć (spośród siedmiu niegdyś istniejących) gotyckich kościołów, prawie nienaruszony średniowieczny układ urbanistyczny oraz prawie cały obwód murów miejskich, renesansowy ratusz, a także wiele kamienic z XVIII-XIX w.

Układ urbanistyczny pochodzi prawdopodobnie z czasu drugiej lokacji, po r. 1251.

edytuj Religia

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące Kościoły:

edytuj Postacie urodzone w Chełmnie

W Kulm (pruska nazwa miasta) mieszkał wraz ze swą matką do 12 roku życia Max Stirner, wybitny filozof niemiecki

W Chełmnie zmarła Magdalena Mortęska (1554-1631), benedyktynka, ksieni tutejszego klasztoru i reformatorka zakonu benedyktynów, a także autorka dzieł religijnych.

Swoją klinikę w Chełmnie miał Ludwik Rydygier (1850-1920) - chirurg, który przeprowadził tutaj pierwszą na świecie operację resekcji żołądka i udoskonalił wiele narzędzi chirurgicznych.

Na Chełmińskim cmentarzu spoczywa córka Gabriela Narutowicza, Anna. Jest pochowana w alei zakonnic.

edytuj Galeria

edytuj Sąsiednie gminy

edytuj Przypisy

edytuj Bibliografia

edytuj Zobacz też

edytuj Linki zewnętrzne

p • d • e

Związek Miast Nadwiślańskich

Gdańsk • Tczew • Grudziądz • Świecie • Chełmno • Bydgoszcz • Solec Kujawski • Toruń • Ciechocinek • Nieszawa • Dobrzyń nad Wisłą • Włocławek • Płock • Wyszogród • Zakroczym • Łomianki • Warszawa • Karczew • Góra Kalwaria • Kozienice • Puławy • Annopol • Sandomierz • Połaniec