1917.html



Kalenders

Gregoriaanse kalender 1917 MCMXVII Ab urbe condita 2670 Armeense kalender 1366 ԹՎ ՌՅԿԶ Chinese kalender 4613 – 4614 癸辰 – 甲巳 Ethiopische kalender 1909 –1910 Hebreeuwse kalender 5677 – 5678 Hindoekalenders - Vikram Samvat 1972 – 1973 - Shaka Samvat 1839 – 1840 - Kali Yuga 5018 – 5019 Iraanse kalender 1295 –1296 Islamitische kalender 1335 –1336

bewerk Gebeurtenissen

januari

• 16 - De Duitse minister van buitenlandse zaken verstuurt het Zimmermanntelegram aan Mexico met het verzoek zich aan de kant van de centralen te scharen in de Eerste Wereldoorlog.
• 25 - De Maagdeneilanden (Deens West-Indië) worden voor 25 miljoen dollar aan de Verenigde Staten verkocht.
• 27 - (Duitsland) - Het militaire oppercommando beveelt dat vrouwen alleen broeken mogen dragen bij sportbeoefening.
• 27 - (Nederland) - De derde Elfstedentocht wordt verreden. Coen de Koning wint voor de tweede keer, op slecht ijs.

februari

• 1 - (Duitsland) - Onder druk van de opperste legerleiding besluit keizer Wilhelm II de onbeperkte duikbootoorlog te hervatten.
• 10 - De plantkundige Johanna Westerdijk (1883-1961) wordt de eerste vrouwelijke Nederlandse hoogleraar.
• 13 - (Frankrijk) - De Nederlandse spionne Margaretha Geertruida Zelle, beter bekend als Mata Hari wordt in Parijs aangehouden. Daar wordt ze op 25 juni van hetzelfde jaar ter dood veroordeeld .

maart

• 5 - (VS) - Woodrow Wilson wordt ingezworen voor een tweede termijn als President van de Verenigde Staten.
• 8 - (Duitsland) - In Berlijn overlijdt de bouwer van luchtschepen Ferdinand von Zeppelin op 78-jarige leeftijd.
• 8 - De februarirevolutie begint in Leningrad (Sint-Petersburg), Rusland (23 februari op de Juliaanse kalender).
• 15 - (Rusland) - Opstanden leiden tot de vorming van een liberale regering onder vorst Georgi Lvov. Tsaar Nicolaas II treedt af en wordt gevangengezet. (2 maart op de Juliaanse kalender).
• 27 - (Monaco) - In Monte Carlo gaat de muzikaal-lyrische komedie La Rondine (De Zwaluw) van Giacomo Puccini in première.
• 31 - (Duitsland) - De bacterioloog Emil von Behring overlijdt in Marburg. Hij ontwikkelde onder meer een serum tegen tetanus.
• 31 - De Verenigde Staten nemen de Maagdeneilanden over na betaling van $25 miljoen aan Denemarken.

april

• 2 - (Oostenrijk-Hongarije) - De componist Béla Bartók heeft zijn eerste succes met het dansspel De uit hout gesneden prinses.
• 6 - (VS) - President Woodrow Wilson verklaart namens zijn land de oorlog aan Duitsland.
• 10 - (Rusland) - In een geblindeerde spoorwagon reist Vladimir Lenin door Duitsland en Zweden naar Petrograd, waar hij op 16 april aankomt.
• 23 - (VS) - Butcher Boy, de eerste film van komiek Buster Keaton, gaat draaien.
• 27 - (Duitsland) - In Leuna begint de productie van vloeibaar ammoniak volgens het Haber-Boschproces, voor de productie van kunstmest en springstof.

mei

• 7 - (VS) - De Amerikaanse Maude Devereaux vestigt in Skidmore met 5,12 meter een officieus wereldrecord verspringen.
• 11 - In Zürich gaat de opera Turandot van Ferruccio Busoni in première.
• 13 - In Fátima verschijnt Maria de Moeder Gods voor de eerste keer aan drie herderskinderen.
• 21 - Bij Valthermond in Drenthe breekt een grote veenbrand uit. Oorzaak is een vonk uit een baggermachine. Dagenlang wordt een groot gebied van zuid-oost Drenthe geteisterd. Zestien mensen vinden de dood, zeker vijftig woningen en diverse turfschepen verbranden. Enkele dagen later bezoeken Koningin Wilhelmina en prins Hendrik het rampgebied.
• 31 - (Duitsland) - De scheikundige Franz Fischer ontwikkelt het procedé van cokes-aanmaak bij lage temperatuur, om benzine uit steenkool te produceren.

juni

• 1 - (VS) - Geleerden presenteren een procedé waarmee men uit aardgas het onbrandbare helium kan winnen. Helium is een geschikt gas om luchtschepen mee te vullen.
• 3 - (Duitsland) - In Dresden wordt het drama Mörder, Hoffnung der Frauen van de Oostenrijkse dichter en schilder Oskar Kokoschka voor het eerst opgevoerd.
• 4 - De eerste Pulitzer-prijs wordt uitgereikt.
• 4 - Instelling van de Orde van het Britse Rijk.
• 7 - Britten laten 24 mijnen exploderen tijdens de Eerste Wereldoorlog in Heuveland waarvan 19 exploderen. Een daarvan, onder de Spaanbroekmolen, leidt tot het ontstaan van de Pool of Peace. Een andere lag onder Duitse Stelling op de Hill 60. Nadien vielen de Nieuw-Zeelanders de beruchte Messines Ridge aan die eindigde op de 17de.
• 19 - (VK) - Het Lagerhuis stemt voor vrouwenkiesrecht.
• 24 - (Frankrijk) - Het absurde drama Les mamelles de Tirésias ('De borsten van Tiresias') van Guillaume Apollinaire wordt in Parijs voor het eerst opgevoerd.
• 25 - Mata Hari in Parijs ter dood veroordeeld.
• 28 - Voedselschaarste tijdens de Eerste Wereldoorlog en een fout in de distributie leidt tot het zogenaamde Aardappeloproer in Amsterdam: een voedseltransport, dat voor het leger bestemd is, wordt geplunderd.

juli

• 8 - (Rusland) - De opstand in Petrograd mislukt en Lenin vlucht naar Finland.
• 9 - (Zweden) - De Zweed John Zander verbetert in Stockholm het wereldrecord op de 2000 meter hardlopen. Zijn tijd is 5'31,0".

augustus

• 4 - (Frankrijk) - Lucien Lévy vraagt patent aan voor een heterodyne ontvanger.
• 5 - (Oostenrijk-Hongarije) - Bij een atletiektoernooi in Wenen loopt de Oostenrijkse Adi Bierbrauer een officieus wereldrecord op de 400 meter met een tijd van 1'10,0".
• 15 - (VS) - In Virginia vindt het eerste draadloze radiocontact plaats tussen vliegtuigen en een grondstation.
• 18 - In Nederland wordt de Marine Luchtvaartdienst opgericht.
• 25 - Erna Murray uit Leipzig verbetert haar eigen wereldrecord op de 100 meter schoolslag met een seconde: 1'35,0".
• 29 - (Duitsland) - Op de beurs van Leipzig worden voor het eerst schoenzolen, ondergoed, kleding en tafelkleden van de surrogaatstof papier gepresenteerd. In 1917 ontwikkelen geleerden wegens gebrek aan dierlijke vetten eveneens het eerste synthetische wasmiddel, Nekal.

september

• 17 In Nederland wordt de Bond tegen het schenden door het vloeken van Gods heilige naam opgericht door het Anti-Revolutionaire Kamerlid Lodewijk Duymaer van Twist.

oktober

• 1 - (Nederland) - De schilder Piet Mondriaan richt de kunstenaarsvereniging De Stijl op.
• 13 - (Duitsland) - In München wordt het toneelstuk Jud Süss van Lion Feuchtwanger voor het eerst opgevoerd.
• 15 - In Vincennes vlak buiten Parijs wordt Mata Hari geëxecuteerd door een vuurpeloton op grond van spionage voor Duitsland.
• 24 - Oostenrijkse troepen breken bij Caporetto door de Italiaanse linies.
• 29 - (Duitsland) - Max Heiser stelt voor de Berlijnse Turnvereniging de eerste regels voor het handbal op.
• 31 - (Noorwegen) - De roman Zegen der Aarde, waarmee de schrijver Knut Hamsun internationaal beroemd zal worden, wordt gepubliceerd.

november

• 2 - (VK) - De Balfour-verklaring belooft de Joodse zionisten Britse hulp bij de opbouw van een 'nationaal tehuis' in Palestina.
• 7 - (Rusland) - De Oktoberrevolutie begint. De Bolsjewieken werpen de gematigd-socialistische regering onder Alexander Kerenski omver. 's Nachts bezetten de Rode Gardes van Leon Trotski de machtscentra in Petrograd, een dag later neemt Lenin het voorzitterschap van de raad van Volkscommissarissen over. (Aangezien Rusland nog steeds de Juliaanse kalender gebruikte, gebeurde deze historische gebeurtenis volgens hen op 25 oktober.)
• 8 - Britten bezetten eiland Fao, bezit van het Osmaanse Rijk.
• 30 - (Duitsland) - In galerie Paul Cassirer in Berlijn wordt de eerste overzichtstentoonstelling van werken van de beeldhouwer Ernst Barlach geopend.

december

• 6 - De regering in Helsinki verklaart Finland onafhankelijk van Rusland.
• 9 - Britse troepen bezetten Jeruzalem, en nemen de macht in Palestina over van het verslagen Ottomaanse Rijk.
• 10 - Het Internationale Rode Kruis ontvangt de Nobelprijs voor de Vrede.
• 20 - De nieuwe Russische regering van Lenin richt de Tsjeka op, een geheime dienst die de contrarevolutionairen moet bestrijden.
• december - Plechtige afkondiging op de Nederlandse gemeentehuizen van de wijziging der grondwet. Het algemeen kiesrecht voor mannen wordt ingevoerd. Vrouwen krijgen passief kiesrecht. Dit houdt in dat ze mogen worden gekozen. Het Bijzonder onderwijs wordt financieel gelijkgesteld aan het Openbaar onderwijs.
• (Nederland) - De Nederlandse Spoorwegen (NS) ontstaat als een verregaande samenwerking tussen de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS).
• (Oostenrijk-Hongarije) - Julius Wagner-Jauregg ontwikkelt de infectietherapie voor de behandeling van psychoses.

bewerk Geboren

januari

• 3 - Albert Mol, Nederlands acteur en schrijver (overleden 2004)
• 5 - Jane Wyman, Amerikaans filmactrice en eerste vrouw van president Ronald Reagan (overleden 2007)
• 12 - Maharishi Mahesh Yogi, Indiaas goeroe, grondlegger van de Transcendente Meditatie-beweging (overleden 2008)
• 22 - Ilya Prigogine, Belgisch scheikundige, winnaar van de Nobelprijs voor de Scheikunde (overleden 2003)
• 24 - Ernest Borgnine, Amerikaans acteur
• 28 - Abdelkader Zaaf, Algerijns wielrenner (overleden 1986)
• 30 - Paul Frère, Belgisch F1-coureur (overleden 2008)

februari

• 6 - Zsa Zsa Gabor, Hongaars/Amerikaans actrice
• 11 - Sidney Sheldon, Amerikaans schrijver
• 13 - Bram Koopman, Nederlands leraar, econoom en politicus (o.a. oud-Eerste Kamerlid) (overleden 2008)
• 19 - Carson McCullers, Amerikaans schrijfster (overleden 1967)
• 19 - Annie de Reuver, Nederlands zangeres
• 21 - Victor Marijnen, Nederlands minister-president (overleden 1975)
• 22 - Jane Bowles, Joods-Amerikaanse schrijfster (overleden 1973)
• 25 - Anthony Burgess, Brits schrijver (overleden 1993)

maart

• 6 - Will Eisner, Amerikaans stripauteur (overleden 2005)
• 8 - A. Marja, Nederlands schrijver, dichter en vertaler (overleden 1964)
• 11 - Earl Bellamy, Amerikaans filmregisseur (overleden 2003)
• 16 - Achim-Helge von Beust, Duits politicus (CDU) (overleden 2007)
• 19 - Theo van der Nahmer, Nederlands beeldhouwer en tekenaar (overleden 1989)
• 19 - Jan van Kilsdonk SJ, Nederlands priester (overleden 2008)
• 20 - Vera Lynn, Brits zangeres, werd tijdens WO2 beroemd met het nummer We'll Meet Again
• 26 - Rufus Thomas, Amerikaans zanger (overleden 2001)

april

• 3 - Erik Hazelhoff Roelfzema, Nederlands verzetsstrijder, oorlogspiloot, radiomedewerker en schrijver (Soldaat van Oranje) (overleden 2007)
• 9 - Brad Dexter, Amerikaans acteur (overleden 2002)
• 13 - Samuël Metiarij, predikant en voorman van de Zuid-Molukse bevolking in Nederland (overleden 2007)
• 16 - Barry Nelson, Amerikaans acteur (overleden 2007)
• 19 - Johnny Hoes, Nederlands zanger, componist en producer
• 21 - Dabbs Greer, Amerikaans acteur (overleden 2007)
• 21 - Josep Palau i Fabre, Spaans schrijver en dichter (overleden 2008)
• 24 - Pieter d'Hont, Nederlands beeldhouwer (overleden 1997)
• 25 - Ella Fitzgerald, Amerikaans jazz-zangeres (overleden 1996)
• 27 - Alfred van Sprang, Nederlands journalist (overleden 1960)
• 28 - Joop Waasdorp, Nederlands schrijver en journalist (overleden 1988)

mei

• 21 - Raymond Burr, Canadees acteur (overleden 1993)
• 23 - Edward Lorenz, Amerikaans wiskundige en meteoroloog (overleden 2008)
• 29 - John F. Kennedy, 35^ste president van de Verenigde Staten (overleden 1963)
• 30 - Charles Moons, president van de Hoge Raad der Nederlanden (overleden 2005)

juni

• 4 - W.G. van de Hulst jr., Nederlands kinderboekenschrijver, kunstschilder, beeldhouwer en illustrator (overleden 2006)
• 7 - Dean Martin, Amerikaans acteur (overleden 1995)
• 16 - Irving Penn, Amerikaans fotograaf
• 28 - Wim Sonneveld, Nederlands cabaretier (overleden 1974)

juli

• 18 - Henri Salvador, Frans zanger en muzikant (overleden 2008)
• 25 - Jan Bastiaans, Nederlands psychiater (overleden 1997)

augustus

• 15 - Óscar Romero, aartsbisschop van San Salvador (overleden 1980)
• 18 - Jan Hendrik Velema, Nederlands predikant, radiopresentator en omroepvoorzitter (Evangelische Omroep) (overleden 2007)
• 18 - Caspar Weinberger, Amerikaans advocaat en politicus (overleden 2006)
• 21 - Leonid Hurwicz, Amerikaans econoom en wiskundige (overleden 2008)
• 22 - John Lee Hooker, Amerikaans bluesgitarist en zanger (overleden 2001)
• 23 - André Waterkeyn, Belgisch ingenieur en ontwerper (overleden 2005)
• 25 - Mel Ferrer, Amerikaans filmacteur, -regisseur en -producent (overleden 2008)

september

• 6 - Philipp von Boeselager, Duits militair, verzetsstrijder en bosbeschermer (overleden 2008)
• 14 - Ettore Sottsass, Italiaans architect en ontwerper (overleden 2007)
• 19 - Pierre van Ostade, Nederlands radio- en tv-presentator (overleden 2005)
• 20 - Obdulio Varela, Uruguayaans voetballer (overleden 1996)

oktober

• 1 - Hannie Singer-Dekker, Nederlands politica en rechtsgeleerde (overleden 2007)
• 2 - Christian de Duve, Belgisch bioloog
• 4 - Albert de Klerk, Nederlands componist en organist (overleden 1998)
• 7 - June Allyson, Amerikaans actrice overleden 2006)
• 10 - Thelonious Monk, Amerikaans jazzpianist (overleden 1982)
• 12 - Han Bentz van den Berg, Nederlands acteur en regisseur (overleden 1976)
• 15 - Arthur M. Schlesinger jr., Amerikaans geschiedkundige (overleden 2007)
• 18 - Jef Van den Berg, Vlaams componist, pianist, muziekleraar, televisieregisseur en televisieproducent (overleden 2007)
• 21 - Dizzy Gillespie, Amerikaans jazzmuzikant (overleden 1993)
• 22 - Joan Fontaine, Amerikaans actrice, zus van Olivia de Havilland

november

• 12 - W.F.K. Bischoff van Heemskerck, oud-verzetsman en eerste stalmeester van de koninginnen Wilhelmina, Juliana en Beatrix (overleden 2007)
• 12 - Jo Stafford, Amerikaanse pop- en jazz-zangeres (overleden 2008)
• 19 - Indira Gandhi, premier van India (overleden 1984)
• 21 - Sem Presser, Nederlands fotograaf (overleden 1986)
• 26 - Kees Middelhoff, Nederlands radiojournalist en schrijver (overleden 2007)
• 28 - Kees Schilperoort, Nederlands radiomaker (overleden 1999)
• 29 - Merle Travis, Amerikaans country music-zanger (overleden 1983)
• 30 - Ilse Steppat, Duits actrice (overleden 1969)

december

• 16 - Arthur C. Clarke, Brits sciencefiction-schrijver (overleden 2008)

exacte datum onbekend

• Pam Henning, Nederlands cabaretier en actrice (overleden 2008)
• Genia Walaschek, Zwitsers voetballer en voetbaltrainer (overleden 2007)

bewerk Overleden

Lucien Petit-Breton in 1908.

januari

• 18 - Hendrik Goeman Borgesius (70), Nederlands staatsman
• 30 - Mutien-Marie Wiaux (75), Belgische monnik en heilige

maart

• 8 - Ferdinand Graf von Zeppelin (78), ontwerper van luchtschepen
• 31 - Emil Adolf von Behring (63), winnaar van de 1^ste Nobelprijs voor de fysiologie of geneeskunde

april

• 1 - Scott Joplin (48), Amerikaans componist en pianist
• 14 - Ludovich Zamenhof (57), Joods-Litouws schepper van het Esperanto

mei

• 1 - Joseph Van Naemen (80), Belgisch politicus en burgemeester
• 1 - José Enrique Rodó (46), Uruguayaanse schrijver

juni

• 3 - Antonio de La Gandara (55), Frans-Spaans kunstschilder en tekenaar
• 12 - Teresa Carreño (63), Venezolaanse pianiste, zangeres, componiste, en dirigente

augustus

• 22 - Matthijs Maris (78), Nederlands kunstschilder

september

• 26 - Edgar Degas (83), Frans impressionistisch schilder

oktober

• 15 - Mata Hari (41), Nederlands danseres en spionne

november

• 11 - Liliuokalani (79), koningin en de laatste monarch van het koninkrijk Hawaï
• 15 - Emile Durkheim (59), eerste socioloog in Europa
• 17 - Auguste Rodin (77), Frans beeldhouwer

december

• 7 - Léon Minkus (91), Tsjechisch/Oostenrijks componist en vioolvirtuoos
• 10 - Sir Mackenzie Bowell, vijfde premier van Canada
• 12 - Andrew Still (89), Amerikaans arts en grondlegger van de osteopathie
• 20 - Lucien Petit-Breton (35), Frans wielrenner

bewerk Kunst

Theo van Doesburg. Compositie IX.

Theo van Doesburg. Dans I (in primaire kleuren).